Gelirler Kontrolörlerinin Misyonu, Görevleri ve Yetkileri:
Gelirler Kontrolörleri Maliye Bakanlığı bünyesinde büyük mükellefler nezdinde üst düzey vergi incelemesi, Gelir İdaresi’nin her türlü iş ve işlemlerinin teftişi, maliye personeli’nin soruşturması, eğitilmesi, karapara aklamanın önlenmesi ve yolsuzlukla mücadele gibi asli görev ve fonksiyonları ifa etmektedir. Ayrıca yurt içinde ve dışında ekonomik ve mali konularda bilimsel araştırma ve incelemeler yapmakta ve mali mevzuatla ilgili görüş ve önerilerde bulunmaktadır.
Bu görev ve yetkilerle birlikte çeşitli kanun ve idari mevzuatla da kendilerine birçok önemli yetki verilen Gelirler Kontrolörleri bu şekilde sadece Maliye Bakanlığı’nın değil devletin diğer Bakanlık ve kurumlarının ihtisas gerektiren denetim sürecinde de aktif olarak yer almaktadır.
Etkinlik, yetkinlik, bağımsızlık, tarafsızlık, mesleki özen ve etik değerlere sahip olma gibi uluslar arası denetim ilke ve prensiplerine kurulduğu günden bu yana taşıyan Gelirler Kontrolörleri, Maliye Bakanlığı’nın ve Gelir İdaresi’nin mevcut güven ve saygınlığının kazanmasında ve sürdürmesinde büyük pay sahibidir.
Gelirler Kontrolörü,kurul bilinci ve kültürüne sahip, değişime açık, ileri ve özgün düşünce ve yüksek temsil meziyetlerini bünyesinde barındıran disiplinli bir kişiliği ifade eder.
Bir kariyer mesleği olan Gelirler Kontrolörleri almış oldukları üst düzey eğitim, sahip oldukları bilgi birikimi, tecrübe ve etkinlik ile çağdaş denetim ilke ve tekniklerini kullanarak mükellef ve gelir idaresinin eğitiminin gerçekleştirilmesini de sağlayarak vergi ahlakı ve bilincinin yerleştirilmesi çabalarına çok önemli katkılarda bulunmuşlardır.
Ayrıca mesleki kıdem ve “üstadlık” esası çerçevesinde kişilikleri mesleğin gerektirdiği niteliklere uygun hale getirilen ve böylece konusunda ihtisas sahibi ve her yönden örnek alınabilecek Gelirler Kontrolörleri yetiştirilmektedir. Böyle bir yetiştirilme sonucudur ki; yaptıkları denetimin güvenilirliğinin ve kalitesinin teminatı bizzat Gelirler Kontrolörünün kendisi olmaktadır.
Üst düzey vergi denetimi yaparak kayıtdışılıkla, karapara incelemesi yaparak suç ve terör odaklarıyla, teftiş ve soruşturma yaparak rüşvet ve yolsuzluklave nihayetinde yoksulluklamücadeleeden Gelirler Kontrolörleri kuruldukları günden bu yana üstlendikleri tüm görevleri başarıyla yerine getirmiş olmanın haklı gururuyla geleceğe güvenle bakmaktadırlar.
Gelirler Kontrolörlerinin çeşitli kanunlardan aldığı görev, yetki ve sorumlulukları aşağıda ayrıntılı olarak verilmiştir.
Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri hakkında 178 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 543 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 43 üncü maddesinde Gelir İdaresinin “her türlü faaliyet ve işlemleriyle ilgili olarak; teftiş, inceleme ve soruşturma işleriyle kanunlar ve diğer mevzuatla kendilerine verilen görevleri” yapacakları belirtilmiştir.
16.05.2005 tarih 25817 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 14 üncü maddesinde Gelirler Kontrolörlerinin vergi incelemesi ve denetimini yapacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun değişik 135’inci maddesinin ikinci fıkrası, Gelirler Kontrolörleri ve Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin “her hal ve takdirde vergi inceleme yetkisini haiz” oldukları; 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 134’üncü maddesi, Gelirler Kontrolörlerinin” her hal ve takdirde, harçları tahsile salahiyetli memurların hesaplarını teftiş ve kontrole yetkili bulundukları ve 4208 sayılı “Karaparanın Aklanmasının Önlenmesi”ne ilişkin Kanunun 3’üncü maddesinin iki ve üçüncü fıkraları da Gelirler Kontrolörlerinin karapara aklama suçunun araştırılması ve incelenmesi ile görevli ve yetkili oldukları belirtilmiştir.
Bu hükümler ve ilgili diğer mevzuat hükümleri dikkate alındığında Gelirler Kontrolörlerinin görev ve yetkileri denetim çeşitleri itibariyle şunlardır:
A- VERGİ İNCELEMESİ GÖREV VE YETKİLERİ :
1. Vergi İnceleme Yetkisi, (VUK 135/II );
2. Yoklama Yetkisi (VUK 128/4);
3. Vergi Kontrol Yetkisi:
a) Fiili envanter yapmak (VUK 257/5),
b) Kayıt nizamı kontrolü yapmak (VUK 127 ),
c) Ödeme kaydedici cihazlara ilişkin denetim yapmak (3100s.Kanun 9/2),
d)Yoğun ve yaygın vergi kontrolü yapmak:
- Günlük hasılat tespiti (VUK 127/I-a),
- Ödeme kaydedici cihaz kullanımının kontrolü (VUK 127/I-b),
- Belge düzeni kontrolü (VUK 127/I-c),
- Belge düzeni basımı denetimi ( VUK Mük.257),
- Vergi Levhası denetimi (VUK 127/I-c),
- Nakil Vasıtalarında bulunması gereken belgelerin kontrolü ve taşınan yolcu ile malların miktar ve mahiyetini ölçmek, tartmak,saymak yetkisi(VUK 127/I-d),
- Nakil vasıtalarının trafikten alıkonulması yetkisi (VUK 127/I-e),
- Kanuni defter ve belgelerin dışında kalan ve vergi kaybının bulunduğuna emare teşkil eden defter ve belgeleri alma yetkisi (VUK 127/I-c),
4. Bilgi toplama yetkisi (VUK 148 );
5. Mükellef veya kaçakçılıkla ilgisi görülen diğer şahıslar nezdinde ve bunların üzerinde Arama Yapma Yetkisi (VUK 142 );
6. İstihbarat Arşivinden yararlanma (VUK 152);
7. Defter ve belgelerin ibrazını isteme yetkisi (VUK 256);
8. İşyerinde inceleme yapmak görev ve yetkisi (VUK 139 ve 257/1);
9. İncelemenin düzenli ve verimli bir biçimde yürütülebilmesi için gerekli görülen bilgi ve yardımları mükelleften ve mükellefe bağlı olarak çalışanlardan istemek yetkisi(VUK 257/2 );1.
10. İşyerini gezmek yetkisi (VUK 257/3 );
11. İnceleme tutanaklarının imzalanmasını isteme yetkisi (VUK 141/I);
12. İnceleme Tutanaklarının imzalanmaması halinde defter ve belgeleri alıkoyma ve vergi dairesine teslim etme yetkisi (VUK 141/II);
13. İşyerinde ibraz edilen defter ve belgeleri daireye getirtmek yetkisi (VUK 139/IV);
14. Kaçakçılık ve kaçakçılığa iştirak suçlarını Cumhuriyet Savcılığına doğrudan bildirme görev ve yetkisi (VUK 367);
15. Tarhiyat öncesi uzlaşma yetkisi (Yönetmelik 4/k, VUK Ek.Md. 1);
16. Vergi Hatalarını meydana çıkarma yetkisi (VUK 119 );
17. Re'sen takdir yetkisi (VUK 30 );
18. Rayiç bedel takdir yetkisi (Emlak Vergisi K.31 , VUK 257/4);
19. Teminat, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk istemi yetkisi(6183 s.K 9,13,17);
20. Tecile esas çok zor durum halinin tespiti görevi (6183 s.Kan. 48 );
B- KARAPARA AKLAMA İNCELEME YETKİLERİ:
Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu(MASAK), 4208 sayılı Kanun kapsamına giren kara para aklama suçunun araştırılması ve incelemesi işlerini Gelirler Kontrolörleri ve söz konusu kanunda sınırlı olarak sayılan diğer denetim elemanları vasıtasıyla yerine getirir. (4208 s.k. md.3 ve ilgili yönetmelik md. 20)
MASAK’da görevlendirilen Gelirler Kontrolörleri, görevlendirme konusuna giren hususlarda bilgi ve belge istemeye, araştırma ve inceleme yapmaya, uygulamayı takip ve denetlemeye, bu maksatla her türlü evrakın tetkikine yetkilidir.
C- MALİ DENETİM GÖREV VE YETKİLERİ:
1. Sendikaların ve konfederasyonların idari ve mali denetimi (Sendikalar Kan. Md.47, İşçi ve işveren Sendika ve konfederasyonların Devletçe Denetlemesine ilişkin Tüzük Md. 4) ;
2. Kamu yararına çalışan derneklerde mali denetim (5253 sayılı Dernekler Kanunu Md.27);
3. Derneklere bağlı sendikaları denetleme yetkisi (Yönetmelik Md.12);
4. Devlet Denetleme Kurulunda çalışma görevi (2443 Sayılı Kanun Md.4);
5. Ödünç Para Verme İşleri Hakkında KHK uyarınca denetim (KHK-90 Md.14);
6. Menkul Kıymetler Borsaları Hakkında KHK uyarınca denetim (KHK-91 Md.22);
7. Vakıflara vergi muafiyeti tanınması ve vakıflarda muafiyet kaybedilmesine ilişkin inceleme yetkisi “Usul ve Esaslar” (RG 15.1.990- 20434);
8. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4447 sayılı Kanun’la değişik 130'uncu maddesi uyarınca, işyerlerinde yapılan denetim ve incelemeler sırasında çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını tespit etmek;
9. 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Gelirleri Kanunu’nun 10’uncu maddesi uyarınca kurum gelirleriyle ilgili denetim;
10. “Radyo ve Televizyon Kuruluşları Reklam Yayın ilkeleri ve Usulleri ile Reklam Gelirleri Üst Kurul Paylarının Ödenmesi Hakkında Yönetmelik”in 26’ncı maddesi gereği incelemeler yapmak.
A- TEFTİŞ GÖREV VE YETKİLERİ:
1. Gelir İdaresinin Teftişi (KHK-178 Md 43):
a) Gelir İdaresi merkez birimlerinin teftişi
b) Gelir Müdürlüğü teftişi,
c) İstihbarat arşivleri teftişi (İstihbarat Arşivi Yön.Md. 37),
d) Vergi dairesi teftişi,
e) Takdir komisyonları teftişi,
f) Uzlaşma komisyonları teftişi.
2. Harçları tahsile yetkili memurların hesaplarının teftişi(Harçlar K. Md 134):
a) Tapu dairelerinin teftişi,
b) Trafik Tescil ve Denetleme Şube Müdürlüklerinin teftişi,
c) Konsoloslukların teftişi,
d) Noterlerin teftişi,
e) Yargı harçlarının teftişi,
f) Vergi harçlarının teftişi,
g) Dışişleri Bakanlığınca alınan tasdik harçlarının teftişi,
h) Gemi ve Liman harçlarının teftişi.
3. Teftişle ilgili mahrem de olsa her türlü defter belge ve yazıları incelemek;
Teftiş edilen ünitelerdeki para, kıymetli, kağıt, mal ve eşyanın saklanmasına mahsus kasa, depo, ambar ve benzerlerinin muhtevasını saymak ve tespit etmek.
B- SORUŞTURMA GÖREV VE YETKİLERİ:
1. Maliye memurları hakkında soruşturma (Maliye Bakanlığı Kontrolörleri Tahkikat Usulüne Ait Yönetmelik 9.9.1949 Md.1, KHK-178 Md.43),
2. İdari ve disiplin soruşturması (657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu),
3. 3628 Sayılı “Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu”na göre soruşturma
4. 4483 Sayılı “Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun” çerçevesinde ön inceleme,
5. 237 sayılı “Taşıt Kanunu”na göre soruşturma,
6. Kefalet Kanununa göre soruşturma.
III- DİĞER GÖREV VE YETKİLER :
A- EĞİTİM GÖREVLERİ:
1. Mükelleflerin eğitimi,
2. Gelir İdaresi Personelinin eğitimi,
3. Maliye Bakanlığı Personelinin eğitimi,
4. Üniversite, Maliye Kursu öğrencilerinin eğitimi;
5. Gelirler Kontrolörleri ve Stajyer Gelirler Kontrolörlerinin eğitimi,
6. Diğer kamu kurum ve kuruluşlarında eğitim.
B- ETÜD VE ARAŞTIRMA YAPMA GÖREVLERİ:
1. Mali ve ekonomik konularda etüdler ,
2. Yeterlik etüdleri,
3. Araştırma çalışmaları,
4. Kanunlar, özel anlaşmalar ve sair mevzuatla yürütülmesi Gelir İdaresi Başkanlığına verilen işlerin kapsamına giren konularda, inceleme ve araştırmalar yapmak, uygulanan kanun, tüzük, kararname, yönetmelik, karar, genel tebliğ ve özelgeler (müktezalar) hakkında görüş ve önerilerde bulunmak,
5. Tebliğ, yönetmelik,yönerge, tüzük ve kanun tasarısı hazırlama,
6. Vergi İdaresini Geliştirme Projeleri Çalışmaları,
7. Otomasyon Çalışmaları:
a) Eğitimde Bilgisayar,
b) Teftiş ve Vergi İncelemesinde otomasyon,
c) Büro otomasyonu,
d) Vergi dairesi Otomasyonu.
C- DİĞER GÖREV VE YETKİLER:
1. Yurt içi ve yurt dışı vergi danışmanlığı,
2. Bilirkişilik,
3. Bakanlıkça ve Gelir İdaresi Başkanlığınca istenen diğer işler.